IC06

Istraživački projekt Slučaj SKC-a sedamdesetih godina bavi se specifičnom vrstom institucionalne analize, ne samo u smislu institucionalnog konteksta jednog, za sedamdesete godine paradigmatičnog, kulturnog centra za mlade, a u okviru šireg društveno-političkog konteksta jugoslovenskog samoupravnog socijalizma, već i u smislu analize tada razvijanih umetničkih praksi, koncipiranih kao kolektivno organizovano i drugačije strukturisano društveno delanje. Kroz ovaj predlog istraživačkog pristupa, Prelom kolektiv želi da skrene pažnju na drugačije razloge za institucionalnu analizu od onih koje najčešće susrećemo u post-jugoslovenskom kontekstu, a koji su zasnovani na mesijanskoj ulozi tržišta u rešavanju svih sistemskih problema sa kojima se danas susrećemo, a koji obuhvataju i polje kulture. U fokusu ovog istraživačkog projekta je vizuelna umetnička produkcija unutar SKC-a, odnosno ono što se naziva Novim umetničkim praksama. Cilj istraživanja nije nekakva nedostajuća ili, pak, alternativna istorizacija likovnog programa i, uopšte, načina funkcionisanja SKC-a kao institucije kulture, već analitička i tematska problematizacija umetničkih praksi koja upućuje na mogućnosti (re)aktuelizacije problemâ i pitanjâ, polazištâ i pozicija, koncepata i praksi vezanih za današnju situaciju u sferi proizvodnje i distribucije savremene umetnosti, a naročito u polju tzv. alternativne kulture. Reč je, dakle, o istraživačko-analitičkom pokušaju da se još jednom, na specifičan način, razmotri jugoslovenski umetnički eksperiment sedamdesetih godina i da se sučele njegovi mitovi i utopije, umetnički i društveno-politički učinci, pokušaji i promašaji.

 

U ovde predstavljenoj fazi istraživanja, naslovljenoj Dva vremena jednog zida: Slučaj SKC-a sedamdesetih godina, za čvorno mesto susticanja različitih aspekata i problemskih žarišta vezanih za (re)aktuelizaciju Novih umetničkih praksi, izabrana je fotografija snimljena u "velikoj" galeriji SKC-a 1972. godine, na kojoj su umetnici, likovni kritičari, fotografi i prijatelji poređani uz zid galerije i postavljeni u neku vrstu urednog niza – galerije portreta centralnih protagonista tadašnje alternativne umetničke scene. Ova ikonička slika je formativna za istorijsko-umetničku analizu beogradske konceptuale, ne samo zbog toga što prikazuje danas čuvene umetnike (beogradska šestorka), kustose i kritičare, već i aludira na programski koncept galerije en general, kao i na način organizacije rada unutar nje. Reč je o institucionalnim praksama karakterističnim za SKC i druge studentske i omladinske centre u socijalističkoj Jugoslaviji, zasnovanim na specifičnoj kombinaciji horizontalnih i vertikalnih organizacijskih modela. Drugim rečima, u pitanju je kombinacija hijerarhijske strukture jedne profesionalne institucije kulture, i familijarnosti i spontanosti jednog radnog kolektiva koji deli određene ideje i ubeđenja. Analiza ovakvog istorijskog primera upućuje na savremene probleme samoorganizovanja i novih oblika institucionalnog delovanja u polju savremene umetnosti i kulture.

 

Naslov izložbe Dva vremena jednog zida: Slučaj SKC-a sedamdesetih godina referira na rad bivšeg umetnika Gorana Đorđevića izloženog na redovnoj manifestaciji Oktobar 74 „velike“ galerije SKC-a. Projektujući ovu fotografiju na isti zid na kome je snimljena sa vremenskim razmakom od samo dve godine, on aludira na određenu vrstu istorizacije i institucionalizacije konceptualnih umetničkih praksi upravo u onom smislu u kojem ih danas prepoznajemo. Ako su Dva vremena jednog zida tada predstavljala "skandalozni" čin kanonizacije praksi čiji su se osnovni učinci bazirali na rušenju institucionalnih kanona, danas ovaj gest možemo čitati i kao metaforički način upućivanja na specifične forme istorizacije SKC-a. U nedostatku jednog sveobuhvatnog monografskog pristupa istoriji SKC-a, celokupna danas poznata istorija zaniva se na "svedočenju u prvom licu", nekoj vrsti usmenog predanja različitih aktera – rašomonskoj priči.

 

Dva vremena jednog zida: Slučaj SKC-a sedamdesetih godina još jednom ponavlja gest izlaganja čuvene fotografije zida iz 1972. godine i sučeljava je sa "zidom svedoka" – nizom živih individualnih svedočenja, nastalih na osnovu intervjua vođenih sa originalnim protagonistima umetničke scene sedamdesetih, kao i savremenim kulturnim akterima u čijem se radu ove prakse ispostavljaju kao referentne. Reč nije o nekakvoj rekonstrukciji narativa o umetničkim praksama u SKC-u u njihovoj pluralnosti i disperziji, već o jednoj drugačijoj analizi koja smera da istraži politike istorizacija umetničkih praksi sedamdesetih u SFRJ i njihovu uzglobljenost u današnji kontekst neoliberalne vere u svemoguće tržište umetnosti kao jedinog valorizatora umetničkog delovanja.

Izložba Slučaj SKC-a sedamdesetih godina predstavljena je kao izložba istraživačkih materijala: dokumenata, slika, tekstova, svedočenja, istraživačkih beleški. Ako je institucionalna validacija konceptualnih umetničkih praksi bila zasnovana na "prevođenju" dokumenata u artefakte sa statusom originalnih umetničkih dela, onda je ovde reč o nekoj vrsti kontra-prevođenja baziranog na proizvodnji novih dokumenata i nekonformističkoj izlagačkoj formi "sveske u prostoru" koja nastoji da transformiše tradicionalnu reprezentacijsku funkciju galerijskog prostora u prostor posvećen istraživanju i (samo)obrazovanju.

 

Dokumenti su organizovani oko tri teme: